• De drone als mapping tool
  • Arno Devriese (WVI, Intergemeentelijk toezichthouder omgevingshandhaving – OGP-HPK en Gemeentelijk stedenbouwkundig inspecteur)
• Het nieuwste Wegenregister komt eraan
  • Bart Boute (WVI)
• Validatie grachtenkaart
  • Philip Thomas – VMM
• Agendapunten aangebracht door de gemeenten
  • Knokke-Heist, onvergunde situatie in GRAR

De drone als mapping tool

Arno Devriese, intergemeentelijk toezichthouder bij WVI, gaf tijdens de GISCO een inkijk in het groeiende gebruik van drones binnen WVI. Wat in 2022 begon met de aankoop van een drone door de communicatiedienst, evolueerde de voorbije jaren naar een meer professionele inzet binnen de omgevingshandhaving. Sinds 2025 worden ook thermovluchten en mapping getest en in 2026 wordt verder gewerkt aan de operationele inzet en de professionalisering van WVI als drone-exploitant. Arno benadrukte dat de drone geen doel op zich is: voor toezichthouders wordt hij dossiergebonden ingezet wanneer de beelden of metingen een duidelijke meerwaarde bieden, steeds afgestemd met het lokaal bestuur en binnen de geldende toegangs- en regelgeving.

Naast klassieke luchtbeelden, die vooral snel een actueel en overzichtelijk beeld van een situatie geven, werd ook dieper ingegaan hoe een eenvoudige drone kan gebruikt worden om mapping te doen. Door methodisch over het gebied te vliegen (of als je een high end drone hebt met een vooraf uitgestippeld vluchtpad en RTK-positionering via FLEPOS) kunnen honderden beelden worden verzameld en verwerkt tot een nauwkeurig orthomozaïek en puntenwolk.

De verwerking gebeurt met WebODM en dat genereert ook een  DTM, DSM, contouren en een zelfs een 3D-model. De handavers van WVI combineren deze producten in QGIS met Vlaamse GIS-data, zoals het GRB, overstromingskaarten en DHMV II, en met eigen GNSS-metingen, om bijvoorbeeld een onderbouwd oordeel te kunnen vormen over het volume van niet vergund grondverzet. De presentatie was vooral bedoeld om ervaringen te delen en andere besturen te inspireren om zelf de mogelijkheden van drones voor GIS en handhaving te verkennen.

Het nieuwste Wegenregister komt eraan

Bart gaf een bloemlezing van de nieuwste artikels op de blog en bleef langer stilstaan bij de nakende update van het wegenregister, je kunt alles nalezen in dit artikel.

Validatie van de grachtenkaart

De grachtenkaart en de vraag aan de gemeenten om deze te valideren is geen nieuw concept. Reeds in maart 2025 werd er over deze vraag gedebateerd in de VVSG GIS werkgroep. In deze GISCO kwam Philip Thomas van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) het belang van de grachtenkaart toelichten en besprak ook de huidige stand van zaken.

Grachten vormen als het ware de haarvaten van het watersysteem: ze zorgen onder meer voor afwatering, waterberging en infiltratie en spelen ook een rol bij het beperken van overstromingsrisico’s en het vasthouden van water bij droogte. Vandaag is informatie over grachten verspreid over verschillende databronnen, waaronder de Vlaamse Hydrografische Atlas (VHA), het GRB en AWIS. Een uniforme en gebiedsdekkende grachtenkaart kan daarom voor heel wat toepassingen een meerwaarde bieden, van ecohydrologische studies en overstromingsmodellering tot lokaal grachtenbeheer.

De huidige grachtenkaart is opgebouwd als een werkbestand op basis van onder meer LiDAR-data en artificiële intelligentie. De resultaten zijn veelbelovend, maar vormen nog geen finaal of foutloos bestand. Lokale wijzigingen van het terrein, fouten in de digitale verwerking en het feit dat LiDAR niet door water heen kijkt, kunnen ervoor zorgen dat grachten ontbreken of verkeerd geïnterpreteerd worden. Daarom is een gebiedsdekkende validatie door lokale besturen, met hun terreinkennis, noodzakelijk. Hiervoor ontwikkelde VMM een online validatieapplicatie. Gemeenten controleren daarbij vooral de bijkomend gedetecteerde grachten en kunnen lijnen verwijderen wanneer ze daarvoor een argumentatie geven.

Uit de eerste validaties blijkt dat lokale besturen de grachtenkaart als een nuttig instrument zien, maar dat de oefening toch behoorlijk wat tijd vraagt. De oorspronkelijke termijn van vier maanden werd daarom verlengd tot eind november 2029. Vanuit de gemeenten kwamen daarnaast vragen naar GIS-bestanden om de validatie efficiënter te kunnen uitvoeren, naar best practices en kennisuitwisseling en naar een duidelijke definitie van wat precies als een gracht wordt beschouwd. Om problemen met juridische gevolgen te vermijden stelt VMM voor om de uiteindelijke grachtenkaart als een afzonderlijk, informatief bestand naast de VHA te beheren, met als mogelijke finaliteit een Vlaamse grachtenatlas.

De reeds vernoemde bezorgdheden van de verwerkers in de gemeenten werden ook donderdag nog eens herhaald. Brugge getuigt dat ze de grachtenkaart volledig intern hebben beoordeeld, maar de definitieve druk op de validatieknop is nog niet gebeurd, omdat er geen duidelijkheid is wat de (juridische) gevolgen daarvan zijn. Er wordt ook gemeld dat de verwerking in het loket niet handig is, omdat er geen eigen data kan toegevoegd worden en niet duidelijk is welke stukken al beoordeeld werden en welke niet. Ook Stad Roeselare deed de test betrokken was en heeft gelijkaardige opmerkingen aan de VMM geformuleerd.

Een andere moeilijkheid is dat er geen sluitende definitie van van het begrip “gracht” te vinden is, toch niet wat betreft de dimensies (breedte, diepte). Vanuit de groep kwam de terechte opmerking dat als elke gemeente zijn eigen interpretatie en methode volgt dat de kaart niet eenduidig gekarteerd zal zijn en moeilijk als authentieke bron zal kunnen gebruikt worden.

Het beschikbaar stellen van de data zal de validatie een boost geven

We kunnen uit dit overleg niet veel concluderen. Iedereen is het er mee eens dat een grachtenkaart nodig is, zeker in deze tijden van langdurige hitte, watersnood of erosie. Veel gemeenten zoeken ook een basis voor hun beheerplan. Maar de huidige aanpak is bij vele gemeenten een probleem. De wens om het goed te doen is groot en de huidige tools die aangeleverd zijn, zijn te beperkt om aan die wens te kunnen voldoen.

GRAR vergunde of feitelijke toestand?

Knokke-Heist komt aan de hand van een concrete case nogmaals terug op de vraag of je als gemeente aan een onvergunde bouwsituatie een huis- en busnummer, en dus een gebouweenheid moet toekennen in het Gebouwen- en Adressenregister (GRAR), vb. om een EPB attest te kunnen inboeken (VEKA). Op een dergelijk adres kan men zich als burger immers niet inschrijven.

We schrijven hier ‘nogmaals‘ omdat de vraag al verschillende keren ter sprake is gekomen (bijvoorbeeld hier, hier en hier). Een sluitend antwoord daarentegen is er niet, behalve dat het toekomstige GRAR-decreet zal verplichten om de feitelijke toestand te registreren. Dit biedt mogelijkheden voor datakoppeling voor handhaving, vastgoedinformatie (VIP), energiecertificaten (EPB, EPC) en woonkwaliteit (conformiteitsattest, onbewoonbaar en ongeschikt).

Al goed en wel, maar veel gemeenten kunnen zich niet vinden in het mengen van de (gewone) vergunde gebouwen en gebouweenheden met onvergunde bouwtoestanden in het GRAR. Dat blijkt ook uit de reactie van de meeste aanwezigen in de GISCO.

Een boeiend onderwerp, met mogelijks verstrekkende juridische implicaties, dat zeker opvolging vraagt, en een antwoord verwacht van Digitaal Vlaanderen.