De onthardingsscanner is een handige tool, om uit te zoeken welke locaties binnen jouw bestuur potentieel hebben om onthard te worden. Meer info over de onthardingsscanner is terug te vinden op de website van Departement Omgeving. Hier kan je ook een aanvraag indienen, om het startpakket te ontvangen. Je ontvangt een uitgebreide handleiding, en een Qgis project.

In dit blogartikel geef ik graag wat praktische tips mee, om hiermee écht aan de slag te gaan! Het artikel bevat nuttige tips, die best te lezen zijn BIJ de handleiding, het bevat NIET de volledige handleiding! Deze tips werden onder andere verzameld vanuit de VVSG werkgroep (met dank aan Frederik Bracke, Sara Van de Velde, Alex Smeyers en Nadine Nourdini voor alle mogelijke fouten én oplossingen te delen daar)

Heb je toch nog technische vragen? dan kan je steeds contact opnemen met ohs@tragewegen.be

BELANGRIJK BIJ DE START!! Afhankelijk van je geïnstalleerde versie van Qgis, moet je vertrekken van de Engelstalige versie, of de Nederlandse versie! (ik werk verder met het Nederlands project, maar de methodiek is natuurlijk hetzelfde)

Open het project: Je krijgt melding dat er lagen ontbreken. Duidt zeker aan “ontbrekende lagen behouden”! We gaan verderdoor de bronnen van deze lagen wel terug goed zetten.

7.1.1.1 Voorbereiden Brondata:

• voor de jaarbak: ik nam jaarbak 2024 temp. (hoe recenter, hoe beter)
• voor de Groenkaart:
  • Het is even zoeken welke tifs je juist nodig hebt voor jouw bestuur. Ik maakte dan ook een lijst, met per gemeente de tifs die je nodig hebt!
  • Bij het mergen van meerdere tifs, moest ik de parameters toch lichtjes aanpassen (ik koos voor pseudokleurentabel, anders kreeg ik in de volgende stap enkel GRIJS, ipv BAND1 palette, en als uitvoer type nam ik Uint16 want daar gaf hij errors op.)
  • Opgelet, na mergen en vectoriseren, krijg je een shapefile met meer dan een miljoen records… dit werkt traag. hoewel de handleiding dit niet vermeldt, kan je die best al clippen op de gemeentegrenzen
• voor Open Streetmap: als je een groter gebied wil exporteren, lukt dit niet (vb een hele provincie). Frederik downloadde de OSM-file voor België van Geofabrik en clipte daarna op zijn werkingebied. Je kan steeds contact opnemen met trage wegen, zij reageren steeds heel behulpzaam en reageerden snel bij het melden van problemen
• de brondata staat nu klaar!

7.1.1.3 Jaarbak en groenkaart voorbereiden: deze stap duurt echt lang! Voor één bestuur deed ik er 3 uur over, Frederik nam de uitdaging aan om dit voor AL zijn besturen te doen, en kon 73uur gaan wandelen 😀

De output: Mijn lagen zien er inhoudelijk dan zo uit (met deze printscreens heb je al een idee wat er zou moeten inzitten, of of je proces gelukt is. de eerste keren dat ik runde, had ik NULLwaarden en lege kolommen)

7.1.1.4 – Opmaak samengestelde GRBkaart:

• De laag VL_ATTWegbreedte ontbrak het bronbestand van. deze data kan je terugvinden in het wegenregister, dat je hier kan downloaden. klik in QGis achter de laag op het rood uitroepingstekentje, en koppel de tabel ATTWegbreedte.
• Frederik meldt in deze stap ook nog: Het model gaf steeds een fout bij de berekening van adp-wtz-trn-sbn (algoritme difference).  Dit lukte wel met de Difference van SAGA. Hier heb ik alles manueel algoritme na algoritme doorgerekend volgens het pythonscript om de fout te vinden. De fout zat in stap 31.
• Ter controle: Als je de kaart bekijkt, zou je het volledige grondgebied gevuld moeten zien, BEHALVE de WTZ, die zijn uitgesneden. (Zet die laag even op, om te zien of het resultaat klopt). Aan grenzen tussen percelen en wegbaan, lijken er soms kleine smalle strookjes.
• Het lijkt of heel wat velden leeg zijn. Dit komt omdat alle attributen achter elkaar geplakt zijn, en enkel voor bepaalde type objecten, bepaalde attributen ingevuld zijn. Zo zal een wegbaan GEEN capakey hebben, een perceel geen type weg, enz.
• Het veld ADP_ADR is hier ook al leeg, trage wegen liet weten dat dit een testveld was, dat verderdoor niet meer nodig is (–updated–)

7.1.1.5 Opmaak verhardingskaart

• OPGELET! je hebt nu waarschijnlijk twee lagen die jaarbak noemen… de oorspronkelijke, aangemaakt bij brondata, en deze aangemaakt in stap 7.1.1.3. Je moet verderwerken met die laatste.
• Ook dit proces duurt lang! De berekening blijft precies hangen op een gegeven moment, maar schiet dan met grotere sprongen vooruit. De rekentijd is ook afhankelijk van de kracht van je pc. Voor één bestuur wachtte ik 2.5uur.
• De output: Voor elk object in de GRBbasiskaart, wordt info gekoppeld uit de jaarbak, hooggroen en laaggroen kaart. De velden van overlap zouden moeten zijn ingevuld (m² en %overlap). Zo krijgt elk GRB object een indicatie voor verhardingsgraad en groenpercentage.

7.1.1.6 Opmaak basiskaart

• Ook dit proces duurt heel lang

• Bij de OSM-lines, krijg je misschien onderstaande error. Dit los je op door de tekst ‘kmh’ eruit halen bij ‘other tags’ d.m.v. select by expression =>  strpos(“other_tags”,’kmh’)>0 (in mijn geval zat er bij maxspeed enkel 70, geen 70kmh)

• Opmerking: de input vraagt OSM-lines. met de multilines wordt niets gedaan
• Soms krijg je foutmeldingen over ongeldige geometrien. Deze moeten eerst weggewerkt worden.
  • In de toolbox van Qgis, zit ook een functie: Geldigheid controleren. gebruik deze op de OSM multipolygonlaag. (ik kreeg 8 polygons uit OSM, die niet correct waren)
  • gebruik nu de functie: geometriën repareren op de ongeldige laag.
  • plak de twee lagen samen (de geldige geometriënlaag en de gerepareerde geometriënlaag)
  • sla op als shapefile (OSM_multipolygons_geldig bvb)

• Frederik dook echt IN het model, om bepaalde fouten nog weg te werken: In het model bij algoritme ‘Refactor osm lines’, het veld trein én oneway heb ik moeten aanpassen naar lengte 15 i.p.v. 10 (dit pas je echt aan in het QGIS model zelf)
• het logbestand verraadt veel “fouten”? (laat gerust weten of dit bij jullie ook zo is)

• De output: De shapefile die je bekomt, koppelt info van wegsegmenten aan wegbaan (WBN), en info van adres, POIs Vlaanderen, landgebruikskaart en open streetmap gekoppeld aan percelen (ADP). zo is het veld adres ingevuld, zijn er straatnamen bijgekomen, is POI_TYPE en POI_CATEG ingevuld, is landgebr toegevoegd, de maximum snelheid, … . Uiteraard, enkel bij de relevante objecten
• BELANGRIJKE OPMERKING – volgende velden waren leeg(te controleren – na te vragen bij trage wegen):
  • ADP_ADR (niet nodig, testveld voor trage wegen –updated–)
  • RIJWEG_OPP
  • RIJWEG_PC

7.1.1.7 Opmaak bouwblokken en statistische sectoren

• Liesbet meldt dat in deze laag, bij de bouwblokken-sectoren er geen zijn waarden ingevuld zijn in de velden voor tuinverharding (de velden TVH_). Ondertussen ontving ik van trage wegen al een nieuw model, waarbij dit veld wel ingevuld is. Dit model zal bij de volgende versies dan ook aangepast zijn, waardoor dit foutje ook weggewerkt is (–updated–)
• De output: je krijgt dezelfde informatie, maar in een kleinschaligere, minder gedetailleerd overzicht (per bouwblok, of per statistische sector)

7.1.1.8 Berekening Afstand van verharding tot waterlopen

• De output: per stukje waterloop, krijg je te zien hoe ver je je bevindt van een verharde zone. Uiteraard, waar een waterloop onder een verharde weg ligt, is de afstand 0.

7.1.2 De kaartlagen stijlen

• Bij het inladen van de stijlen moesten ALLE vinkjes aangevinkt zijn in het venster “stijlen voor databases beheren”. Er zitten blijkbaar ook virtuele velden in de stijlen, waardoor die anders niet meekomen en er dus bepaalde attributen ontbraken.
• Alex stelde dit vast: nog foute benamingen toegekend aan de 3 onderdelen van de Basiskaart (zo staat er Basiskaart i.p.v. Verhardingskaart, Inzichtskaarten i.p.v. Gebruikstypes en Oververharding i.p.v. Inzichtskaarten – p.74/85. Deze naamgeving kan je wel vlot zelf veranderen, door onder symbology de labels aan te passen

En het eindresultaat? De Verhardingskaart van Wielsbeke:

De gebruikstypes van Wielsbeke:

En tot slot: heb je zelf nog aanvullingen, die nuttig kunnen zijn voor andere besturen, die de onthardingsscan willen opstellen? post deze gerust hieronder, of in de VVSG GIS werkgroep, zodat we elkaar (per stap) kunnen helpen om tot het eindresultaat te komen!